ಈ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯೋಣ..! – ಶ್ರೀಪಾದ ಪಟವರ್ಧನ್, ವಿಜಯಪುರ

–1–
ನಾವು ವಾಸಿಸುವ ವಿಜಯಪುರ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಜಾಪುರ ಅಥವಾ ಬಿಜಾಪುರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇತ್ತು. ಹತ್ತು–ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಿಸಿ ವಿಜಯಪುರ ಎಂದು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ “ವಿಜಾಪುರ” ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನೇ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 2026ನೇ ವರ್ಷದ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಅನೇಕ ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
–2–
ಔರಂಗಜೇಬ್ 1687ರಲ್ಲಿ ಆದಿಲ್‌ಶಾಹಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪತನಗೊಳಿಸಿ ವಿಜಯಪುರವನ್ನು ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ನಿಜಾಮರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. 1764 ರಲ್ಲಿ ಮಾಧವರಾವ್ ಪೇಶ್ವೆಗಳು ವಿಜಯಪುರವನ್ನು ನಿಜಾಮರಿಂದ ಗೆದ್ದು ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಬಾಂಬೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿತ್ತು. 1947ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ 1960ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯಪುರ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ವಿಜಯಪುರದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಇತಿಹಾಸವಾಗಿದೆ.
–3–
ವಿಜಾಪುರದಲ್ಲಿನ “ಜಿಂಗಾರ್ ಗಲ್ಲಿ” ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. 14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆದಿಲ್‌ಶಾಹಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ತನ್ನ ಶಿಖರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. “ಜಿನ್” ಎಂದರೆ ಕಲೆ ಮತ್ತು “ಗಾರ” ಎಂದರೆ ನಿಪುಣ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಶಾಹಾಪುರ ದ್ವಾರದಿಂದ ನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನವರೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶ ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರ ಕೈಚಳಕದಿಂದ ಗಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಓಣಿಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದವು.
–4–
ಆದಿಲ್‌ಶಾಹಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆಯಾಗಿ ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ಒಂಟೆ ಮತ್ತು ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ರಥ, ಬಗ್ಗಿ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಕುದುರೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಆನೆ ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲು ರೇಷ್ಮೆ ಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಮೀನಾಕಾರಿ ಮಾಡಿದ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ “ಜೀನ್” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇತ್ತು. ಅಂಬಾರಿ, ಅಂಕುಶ, ಕುದುರೆ ಕುರ್ಚಿ ಮತ್ತು ಎತ್ತುಗಳ ಮುಚ್ಚುವ ಬಟ್ಟೆ ತಯಾರಿಸುವ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಲೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದವು.
–5–
ಮರದ ತೊಟ್ಟಿಲುಗಳು, ದೇವರ ಪಾಲಖಿಗಳು, ಮೇಘಡಂಬರಿ, ಛತ್ರಿಗಳು, ಜಾತ್ರೆಯ ರಥಗಳು ಮತ್ತು ಮರದ ಆಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೆ ಬೆಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ಬಂಗಾರದ ಜರಿ ಬಳಸಿ ಸುಂದರ ನಕ್ಷೀ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಬ್ಬ–ಹರಿದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ದೀಪಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂದರ್ಭಾನುಸಾರ ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
–6–
ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಹಾಕುವ ಕಲಾವಿದರು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಬಣ್ಣ ಹಾಕಿದ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೊಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದಪ್ಪ ಹತ್ತಿಯ ಬಟ್ಟೆಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತಿದವು. ಮಹಿಳೆಯರ ಸೀರೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಸುಂದರ ಬಣ್ಣ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಜೊತೆಗೆ ಹಗ್ಗಗಳನ್ನೂ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
–7–
ಮಣ್ಣಿನ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರದ ಪಾತ್ರೆ ತಯಾರಿಸುವವರಿಗೆ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಕೆಲಸ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಕಬ್ಬಿಣದ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ನಾಳ ಹಾಕುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆ ಇತ್ತು. ಬಂಗಾರ, ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ರತ್ನಾಭರಣಗಳ ಅಂಗಡಿಗಳು ಇದ್ದವು. ಹತ್ತಿ ಪಿಂಜಣೆ ಮಾಡುವ ವೃತ್ತಿಯವರೂ ಇದ್ದರು. ಬೇಟೆಯ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚರ್ಮವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ ದಿವಾನಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬೇಟೆ ಹಾದಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ವಿಶೇಷ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಸಾಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
–8–
ಜಿಂಗಾರ್ ಗಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಯುದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳಿಂದ ಬಾಗಿಲು ಒಡೆಯದಂತೆ ತಡೆಯಲು ವಿಶೇಷ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಿಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಶತ್ರುಗಳು ಹೊಸ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರು. ಈ ಯುದ್ಧನೀತಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಚದುರಂಗ ಆಟದಲ್ಲೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಇಂದಿಗೂ ಜಿಂಗಾರ್ ಗಲ್ಲಿ ಕಾಲಾನುಗತಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಒಂದೇ ದಿನ ಆದಾಯ ನೀಡುವ ವೃತ್ತಿಗಳು ಮುಂದುವರಿದಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮಾರುತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ “ಜಿನ್ಗಾರ್ ಮಾರುತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

*ಲೇಖಕ:*
ಶ್ರೀಪಾದ ಪಟವರ್ಧನ್, ವಿಜಯಪುರ.
M- 92 43 21 26 57 EmailId- shripadgpatwardhan@gmail.com