ಸಾಂಗ್ಲಿಯ ‘ಚೋರ್ ಗಣಪತಿ’ – ಶತಮಾನಗಳ ಪರಂಪರೆ-ಡಾ. ರವಿಕಿರಣ ಪಟವರ್ಧನ ಶಿರಸಿ

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವೈಭವದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಾಂಗ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ‘ಚೋರ್ ಗಣಪತಿ’ ದೇವಾಲಯದ ವಿಶೇಷತೆ ! ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ, ಮೂರ್ತಿ ಹಾಗೂ ಆಚರಣೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜನಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಇಂದಿಗೂ 200 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಈ ಪರಂಪರೆ ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದು, “ಮಂಗಳಮೂರ್ತಿ ಮೋರಯಾ” ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಗಳ ನಡುವೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಚೋರ್ ಗಣಪತಿ – ಹೆಸರಿನ ಹಿಂದೆ ಕಥೆ
“ಚೋರ್” ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಯಾರಿಗೂ ತಪ್ಪು ಭಾವನೆ ಬರಬಾರದು. ಇಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವ ವಿಧಾನವೇ ವಿಶೇಷ. ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದಂತೆ, ಗೋಪ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಜನರು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ – “ಗಣಪತಿ ಬಂದರೂ ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಹೋದರೂ ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ.” ಈ ಗುಪ್ತವಾದ ಕ್ರಮವೇ ಈ ದೇವರಿಗೆ “ಚೋರ್ ಗಣಪತಿ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ನೀಡಿದೆ.

ಪಟವರ್ಧನರ ಪರಂಪರೆ
ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು ೨೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಚಿಂತಾಮಣರಾವ ಅಪ್ಪಾಸಾಹೇಬ ಪಟವರ್ಧನರು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಪಟವರ್ಧನ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಇಂದಿಗೂ ಈ ಆಚರಣೆ ಸಾಂಗ್ಲಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಚಿಹ್ನೆ ಎಂದೇ ಉಳಿದಿದೆ.

ಮೂರ್ತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ
ಮೂರ್ತಿಯ ಎತ್ತರ ಸುಮಾರು ೩.೫ ಅಡಿ.
ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಅದು ಕಾಗದದ ಲೇಪದಿಂದ (ಪೇಪರ್ ಮ್ಯಾಶೇ) ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ನಂತರ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಇಂತಹ ಪರಿಸರಸ್ನೇಹಿ ಹಾಗೂ ಶಾಶ್ವತ ಮೂರ್ತಿಯ ಪರಂಪರೆ ಅತಿ ವಿರಳ.
ಉತ್ಸವ ಮತ್ತು ವಿಧಿ
ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐದು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಪ್ರತಿಪದೆಯಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ.
ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಭಜನೆ, ಕೀರ್ತನೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು.
ಪಂಚಮಿಯಂದು (ಋಷಿ ಪಂಚಮಿ) ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ.
ನಂತರ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಗ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದಲೂ ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯ
ಸಾಂಗ್ಲಿಯ ಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 1813–14ರಲ್ಲಿ ಪಟವರ್ಧನರು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.
ಸುಮಾರು 30 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಪೇಶ್ವೈ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ, ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಇಂದಿಗೂ ಸಾಂಗ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣದ ರಕ್ಷಕ ದೇವರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಸಾಂಗ್ಲಿಯ ಚೋರ್ ಗಣಪತಿ ಪರಂಪರೆ ಒಂದು ಅನನ್ಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ತಾಣ. ಇಲ್ಲಿನ ಮೂರ್ತಿ ಪರಿಸರಸ್ನೇಹಿ, ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜನೆಗೊಳಗಾಗದ ಅಪರೂಪದ ಪರಂಪರೆ. ಭಕ್ತರ ವಿಶ್ವಾಸ, ಪಟವರ್ಧನರ ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗೂ ಸಾಂಗ್ಲಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂಕೇತವೇ ಈ ಚೋರ್ ಗಣಪತಿ.
🙏 ಮಂಗಳಮೂರ್ತಿ ಮೋರಯಾ! 🙏